Kanały wentylacyjne są podstawowym elementem instalacji HVAC. Od ich kształtu, jakości wykonania oraz sposobu montażu zależą parametry przepływu powietrza, szczelność, poziom hałasu, zużycie energii oraz trwałość całego systemu. W praktyce stosuje się dwa najważniejsze typy kanałów. Kanały okrągłe, często w formie spiralnych rur typu SPIRO, oraz kanały prostokątne wykonane z płaskiej blachy. Oba rozwiązania mają swoje zalety i ograniczenia, dlatego właściwy wybór powinien wynikać z warunków technicznych budynku, wymagań projektowych oraz oczekiwań inwestora. W tym poradniku przedstawiono najważniejsze różnice pomiędzy kanałami okrągłymi i prostokątnymi oraz wskazano, kiedy warto zastosować każde z nich.

Kanały okrągłe SPIRO i ich charakterystyka

Kanały okrągłe, szczególnie spiralne kanały SPIRO, są powszechnie stosowane w nowoczesnych instalacjach wentylacyjnych. Wykonuje się je z blachy stalowej ocynkowanej zwijanej w spiralę, co zapewnia im wysoką sztywność i trwałość. Spiralny szew działa jak wzmocnienie konstrukcyjne, dzięki czemu kanały okrągłe lepiej przenoszą obciążenia ciśnieniowe i są mniej podatne na deformacje.

Kanały okrągłe zazwyczaj zapewniają bardziej korzystne właściwości aerodynamiczne niż kanały prostokątne. Powietrze przepływa w nich równomiernie, bez tworzenia martwych stref i zawirowań charakterystycznych dla konstrukcji prostokątnych. Zmniejsza to straty ciśnienia oraz obciążenie wentylatorów, co przekłada się na mniejsze zużycie energii i bardziej stabilną pracę instalacji.

Kolejną zaletą kanałów okrągłych jest możliwość osiągnięcia wysokiej szczelności. Systemy wykorzystujące uszczelki EPDM mogą uzyskiwać klasy szczelności C, a nawet D, zgodnie z normą PN EN 12237, co potwierdzają certyfikowane rozwiązania wielu producentów. Wysoka szczelność sprzyja utrzymaniu prawidłowego bilansu powietrza oraz podnosi efektywność energetyczną instalacji.

Właściwości akustyczne i eksploatacyjne kanałów okrągłych

Kanały okrągłe charakteryzują się naturalnie większą sztywnością niż kanały prostokątne. Oznacza to mniejszą podatność na drgania, rezonanse oraz tak zwany efekt „pompowania” ścian. W rezultacie instalacje wykonane z kanałów okrągłych często wyróżniają się niższym poziomem hałasu oraz stabilniejszą pracą. Zaleta ta jest szczególnie ważna w systemach rekuperacji stosowanych w domach jednorodzinnych, gdzie komfort akustyczny ma duże znaczenie.

Kanały okrągłe są również prostsze i szybsze w montażu. Systemowe kształtki, mufy z uszczelkami i powtarzalne połączenia skracają czas instalacji i zmniejszają ryzyko błędów montażowych. Lżejsza konstrukcja oraz mniejsza liczba wymaganych podwieszeń dodatkowo ułatwia pracę instalatorów.

Kanały prostokątne i ich zastosowanie

Kanały prostokątne wykonuje się z płaskiej blachy stalowej profilowanej w kształt prostokąta. Ich największą zaletą jest możliwość montażu w miejscach o ograniczonej przestrzeni. Płaski profil kanału umożliwia prowadzenie instalacji w sufitach podwieszanych, w przestrzeniach o małej wysokości oraz w wąskich korytarzach technicznych. Z tego powodu kanały prostokątne są popularnym wyborem w budynkach biurowych, komercyjnych, gastronomicznych i przemysłowych.

Kanały prostokątne stosuje się również wtedy, gdy konieczne jest prowadzenie dużych strumieni powietrza przy zachowaniu niskiego profilu kanału. W obiektach wielkokubaturowych i w budynkach o rozbudowanej sieci kanałów są często praktycznym i niekiedy jedynym możliwym rozwiązaniem.

Szczelność i wymagania ciśnieniowe kanałów prostokątnych

Kanały prostokątne są bardziej wymagające pod względem szczelności niż kanały okrągłe. Ich konstrukcja obejmuje większą liczbę połączeń oraz narożników, co zwiększa ryzyko nieszczelności. W praktyce wiele instalacji prostokątnych projektuje się w klasach szczelności A lub B zgodnie z normą PN EN 1507. Osiągnięcie klasy C jest jak najbardziej możliwe, jednak wymaga starannej prefabrykacji, wysokiej jakości uszczelnień i bardzo precyzyjnego montażu.

Ze względu na konstrukcję kanały prostokątne są też mniej odporne na wysokie ciśnienia w porównaniu z kanałami okrągłymi. W instalacjach wymagających wyższych klas ciśnieniowych lub tam, gdzie występują duże różnice ciśnienia, częściej stosuje się kanały okrągłe, które zapewniają stabilną pracę w takich warunkach.

Właściwości akustyczne i przepływowe kanałów prostokątnych

Kanały prostokątne są bardziej podatne na drgania oraz rezonanse płytowe. Płaskie ścianki kanału mogą wibrować pod wpływem zmian ciśnienia, co prowadzi do zwiększonego poziomu hałasu. W narożnikach kanałów mogą powstawać zawirowania powietrza, które zwiększają opory przepływu i wymagania dotyczące mocy wentylatorów. Dlatego instalacje prostokątne wymagają większej liczby wzmocnień i często dodatkowej izolacji akustycznej.

Właściwości przepływowe i akustyczne kanałów prostokątnych nie oznaczają, że rozwiązanie jest złe. Oznaczają jedynie, że ten typ kanałów wymaga staranniejszego zaprojektowania oraz większej dbałości o szczegóły podczas montażu. Przy odpowiedniej prefabrykacji i montażu kanały prostokątne mogą pracować prawidłowo i spełniać wymagania projektowe.

Różnice montażowe pomiędzy kanałami okrągłymi a prostokątnymi

Kanały okrągłe są z reguły łatwiejsze i szybsze w montażu. Łączenia wsuwane, systemowe uszczelki oraz mniejsza masa elementów sprawiają, że instalacje oparte na kanałach okrągłych wyróżniają się powtarzalnością i wysokim poziomem szczelności. Zazwyczaj wymagają też mniejszej liczby podwieszeń i mniej skomplikowanego systemu mocowań.

Kanały prostokątne są bardziej pracochłonne w produkcji i montażu. Konieczne jest stosowanie elementów wzmacniających, flansz, skręcania i dokładnego uszczelniania. Prefabrykacja kanałów prostokątnych wymaga większej precyzji, a błędy montażowe mogą znacząco wpływać na szczelność instalacji. Z tego powodu instalacje prostokątne wymagają większego doświadczenia i precyzji wykonawczej.

Wpływ kształtu kanału na zużycie energii i wydajność instalacji

Kanały okrągłe często generują niższe opory przepływu powietrza, co bezpośrednio przekłada się na mniejsze obciążenie wentylatorów oraz niższe zużycie energii. Instalacje oparte na kanałach okrągłych umożliwiają bardziej równomierny przepływ powietrza i są mniej podatne na lokalne turbulencje.

Kanały prostokątne, ze względu na swoją geometrię, zazwyczaj powodują większe opory przepływu, szczególnie na odcinkach z wieloma kolanami i zmianami kierunku. Oznacza to konieczność dokładnego zbilansowania systemu i często zastosowania wentylatorów o większej mocy, aby utrzymać założone parametry pracy.

Kiedy stosować kanały okrągłe, a kiedy prostokątne

Kanały okrągłe sprawdzają się najlepiej tam, gdzie priorytetem jest efektywność energetyczna, wysoka szczelność, stabilność akustyczna oraz długa żywotność instalacji. Są doskonałym wyborem do systemów rekuperacji w domach jednorodzinnych oraz w mniejszych obiektach usługowych, a także wszędzie tam, gdzie nie ma ograniczeń przestrzennych.

Kanały prostokątne warto stosować w budynkach o ograniczonej przestrzeni montażowej, na przykład w niskich przestrzeniach sufitów podwieszanych lub w miejscach, gdzie kształt kanału musi być dopasowany do architektury budynku. Są także odpowiednie w dużych obiektach komercyjnych, w których prowadzi się duże ilości powietrza przy zachowaniu niskiego profilu kanału.

Najważniejsze informacje

Kanały okrągłe i prostokątne różnią się właściwościami aerodynamicznymi, akustycznymi oraz wymaganiami montażowymi. Kanały okrągłe zapewniają zazwyczaj lepszą szczelność, niższe opory przepływu i cichszą pracę, natomiast kanały prostokątne umożliwiają optymalne wykorzystanie przestrzeni i dopasowanie instalacji do trudnych warunków montażowych. Właściwy wybór zależy od warunków technicznych budynku, wymagań projektu oraz priorytetów inwestora. Oba rozwiązania mogą działać prawidłowo, pod warunkiem starannego zaprojektowania i wykonania.