Wentylacja jest jednym z kluczowych elementów każdego nowo budowanego domu. Odpowiedni dopływ świeżego powietrza wpływa na komfort mieszkańców, zdrowie, trwałość przegród budowlanych oraz efektywność energetyczną budynku. W nowoczesnym, szczelnym budownictwie wentylacja grawitacyjna bardzo często przestaje wystarczać. Z tego powodu w domach jednorodzinnych standardem staje się wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła. Aby system działał poprawnie przez wiele lat, trzeba go właściwie zaplanować już na etapie projektowania domu.

Poniżej przedstawiono najważniejsze kwestie, które należy uwzględnić przy planowaniu wentylacji w nowo budowanym domu. Podane wartości strumieni powietrza należy traktować jako orientacyjne. Ostateczne obliczenia zawsze powinien wykonać projektant HVAC w oparciu o aktualne normy, między innymi PN EN 16798 1 oraz krajowe przepisy wykonawcze.

Wyznaczenie zapotrzebowania na powietrze dla domu

Punktem wyjścia do projektu wentylacji jest określenie zapotrzebowania na powietrze dla poszczególnych pomieszczeń. Wartości te wynikają z funkcji pomieszczenia, kubatury, liczby mieszkańców oraz wymagań dotyczących jakości powietrza wewnętrznego. Normy, takie jak PN EN 16798 1 czy wcześniejsze krajowe wytyczne oparte między innymi na PN B 03430, określają minimalne strumienie powietrza dla pomieszczeń mieszkalnych, sanitarnych i pomocniczych.

Dla orientacji można przyjąć, że w łazience powinno się zapewnić wywiew na poziomie co najmniej około pięćdziesięciu metrów sześciennych na godzinę, natomiast w kuchni z kuchenką gazową co najmniej około siedemdziesięciu metrów sześciennych na godzinę. Z kolei w salonach i pokojach dziennych typowo przyjmuje się od około stu do stu pięćdziesięciu metrów sześciennych na godzinę, a w sypialniach od trzydziestu do pięćdziesięciu metrów sześciennych na godzinę. Dokładne wartości muszą wynikać z obliczeń projektowych, tak aby spełnić założony poziom jakości powietrza oraz bilans powietrza nawiewanego i wywiewanego.

Wybór rodzaju wentylacji na etapie projektu

Na etapie projektu trzeba zdecydować, czy w budynku będzie stosowana wentylacja grawitacyjna, mechaniczna wywiewna czy wentylacja mechaniczna nawiewno wywiewna z odzyskiem ciepła. W większości nowych domów jednorodzinnych wybór pada na rekuperację, ponieważ pozwala ona ograniczyć straty ciepła przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej jakości powietrza.

Projektując system rekuperacji, należy dobrać jednostkę centralną o odpowiedniej wydajności oraz sprężu dyspozycyjnym. Rekuperator powinien zapewniać wymagany strumień powietrza przy pracy w zakresie średnich biegów. Umożliwia to ciche i energooszczędne działanie instalacji. W dokumentacji projektowej warto od razu określić miejsce montażu jednostki, planowaną trasę kanałów oraz założony poziom szczelności systemu.

Rozmieszczenie anemostatów nawiewnych i wywiewnych

Prawidłowe rozmieszczenie anemostatów ma kluczowe znaczenie dla komfortu użytkowników i skuteczności wentylacji. Anemostaty nawiewne lokalizuje się w pomieszczeniach, w których mieszkańcy przebywają najczęściej, czyli w salonie, sypialniach, pokojach dziecięcych oraz gabinetach. Ich położenie powinno zapewniać równomierne rozprowadzenie powietrza w całym pomieszczeniu. W praktyce oznacza to unikanie nawiewu skierowanego bezpośrednio na łóżko, kanapę lub strefę stałego przebywania ludzi.

Anemostaty wywiewne montuje się w pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności lub zanieczyszczeniach, czyli w łazienkach, kuchniach, pralniach oraz garderobach. W łazience anemostat dobrze jest umieścić w miejscu, w którym będzie skutecznie odbierał wilgotne powietrze, lecz nie bezpośrednio nad wanną czy kabiną prysznicową. W kuchni anemostat wywiewny powinien wentylować całe pomieszczenie. Nie zastępuje on okapu, ale poprawia ogólną wymianę powietrza.

Odpowiednie rozmieszczenie nawiewów i wywiewów pozwala uniknąć tak zwanego krótkiego obiegu powietrza i zapewnia pełne wykorzystanie możliwości systemu.

Dobór średnic kanałów i prędkości przepływu powietrza

Jednym z najważniejszych etapów projektowania jest dobór średnic kanałów wentylacyjnych. Wpływa on na opory przepływu, hałas oraz zapotrzebowanie na moc wentylatorów. W literaturze i opracowaniach branżowych przyjmuje się, że w instalacjach komfortu prędkość powietrza w kanałach głównych zazwyczaj powinna mieścić się mniej więcej w przedziale od około trzech do pięciu metrów na sekundę, a w odgałęzieniach od około dwóch do trzech metrów na sekundę. W budownictwie jednorodzinnym wielu projektantów dąży do nieco niższych prędkości, szczególnie w odgałęzieniach, co sprzyja cichej pracy instalacji.

Prędkości znacznie powyżej czterech do pięciu metrów na sekundę prowadzą zazwyczaj do zwiększonego hałasu i wyższych oporów. W typowych domach magistrale nawiewne i wywiewne wykonuje się najczęściej z kanałów o średnicach od stu sześćdziesięciu do dwustu milimetrów, natomiast odnogi do pomieszczeń z kanałów o średnicach od stu do stu dwudziestu pięciu milimetrów. Ostateczne średnice i prędkości dobiera się na podstawie obliczeń straty ciśnienia oraz wytycznych akustycznych dla danego budynku.

Planowanie tras kanałów wentylacyjnych

Trasa kanałów powinna być zaprojektowana tak, aby była możliwie prosta i pozbawiona zbędnych załamań. Każde kolano zwiększa opory przepływu i może przyczyniać się do hałasu. Jeżeli zmiana kierunku jest konieczna, lepiej stosować łagodne łuki niż ostre kolana. Zwiększa to sprawność całego układu.

Kanały najczęściej prowadzi się w przestrzeni nieużytkowego poddasza, w sufitach podwieszanych oraz w wydzielonych szachtach instalacyjnych. Warto już na etapie projektu architektonicznego przewidzieć miejsce na prowadzenie instalacji, co pozwala uniknąć późniejszych kompromisów i utrudnień montażowych. Projekt trasy powinien także uwzględniać dostęp do kluczowych elementów systemu, takich jak skrzynki rozdzielcze czy tłumiki.

Lokalizacja rekuperatora w budynku

Rekuperator powinien być zlokalizowany w pomieszczeniu technicznym, garażu, kotłowni lub innym miejscu, które zapewnia stabilną temperaturę i możliwość swobodnego serwisowania. Istotne jest, aby jednotka nie była zamontowana na ścianie bezpośrednio sąsiadującej z sypialnią, ponieważ drgania i praca wentylatorów mogą być słyszalne w cichych porach dnia.

Jednostkę centralną montuje się zazwyczaj na specjalnych konsolach lub podporach z elementami tłumiącymi drgania. Należy zapewnić swobodny dostęp do filtrów oraz wnętrza urządzenia, tak aby okresowy serwis nie wymagał demontażu innych elementów instalacji. W dokumentacji projektu warto uwzględnić minimalne odległości serwisowe zalecane przez producenta rekuperatora.

Czerpnia i wyrzutnia powietrza na zewnątrz budynku

Czerpnia powietrza zewnętrznego powinna być zlokalizowana w miejscu, gdzie powietrze jest możliwie czyste, czyli z dala od wylotów spalin, kominów dymowych, miejsc postojowych samochodów czy śmietników. Wyrzutnię powietrza zużytego umieszcza się w taki sposób, aby struga powietrza nie wracała w rejon czerpni.

Zaleca się stosowanie odpowiedniego odstępu pomiędzy czerpnią i wyrzutnią oraz unikanie montowania ich bezpośrednio obok siebie na tej samej elewacji. W praktyce często wykorzystuje się różne ściany lub różne poziomy budynku, aby zapewnić separację strumieni powietrza nawiewanego i wywiewanego.

Izolacja kanałów wentylacyjnych w strefach nieogrzewanych

Kanały wentylacyjne prowadzone przez przestrzenie nieogrzewane, takie jak nieużytkowe poddasza, garaże czy zimne szachty, powinny być odpowiednio izolowane. Izolacja ogranicza straty ciepła, zmniejsza ryzyko wykraplania pary wodnej na powierzchni kanału oraz chroni instalację przed wpływem temperatur zewnętrznych.

Do izolacji stosuje się najczęściej otuliny z materiałów o odpowiednim współczynniku przewodzenia ciepła oraz odporności na wilgoć. Ważne jest, aby izolacja była ciągła i szczelna, bez przerw oraz mostków termicznych. Dotyczy to zarówno kanałów nawiewnych, jak i wywiewnych, a w szczególności przewodów od czerpni i wyrzutni.

Regulacja i uruchomienie instalacji

Nawet najlepiej zaprojektowany system wymaga prawidłowej regulacji końcowej. Po zakończeniu montażu wykonuje się pomiary strumieni powietrza w poszczególnych pomieszczeniach i reguluje anemostaty tak, aby osiągnąć wartości założone w projekcie. Właściwa regulacja zapewnia równowagę pomiędzy powietrzem nawiewanym i wywiewanym oraz komfort w każdym pomieszczeniu.

Po zakończeniu regulacji sporządza się protokół uruchomienia instalacji, który dokumentuje uzyskane przepływy. Jest to ważny element potwierdzający, że system działa zgodnie z założeniami projektowymi oraz wymaganiami normowymi.

Najważniejsze informacje

Planowanie wentylacji w nowo budowanym domu to proces, który powinien zaczynać się już na etapie koncepcji budynku. Obejmuje on dobór rodzaju wentylacji, oszacowanie zapotrzebowania na powietrze, rozmieszczenie anemostatów, dobór średnic kanałów, planowanie trasy przewodów, lokalizację rekuperatora oraz rozmieszczenie czerpni i wyrzutni. Prawidłowo zaprojektowana i wyregulowana instalacja wentylacyjna zapewnia wysoką jakość powietrza, komfort użytkowników oraz racjonalne zużycie energii.

Warto pamiętać, że podane w artykule wartości strumieni i prędkości powietrza mają charakter orientacyjny. Ostateczne parametry zawsze powinny wynikać z obliczeń wykonanych przez projektanta HVAC w oparciu o aktualne normy, takie jak PN EN 16798 1, właściwe krajowe przepisy budowlane oraz wytyczne producentów urządzeń.